ديابت در سالمندان

در سنين ۷۰ - ۶۰ سالگي ،‌ بروز ديابت افزايش مي يابد . در اين سنين شيوع ديابت ۳ برابر بيش از سنين متوسط است . شيوع ديابت در افراد سالمند حدود ۸٪ است .

شمار افرادي که با داشتن نيم قرن سابقه ديابت در دهه هاي هفتاد ، هشتاد و نود عمر خود ، سرحال و فعالند رو به افزايش است ولي چه بسا برخي افراد با سابقه ۵۰ - ۴۰ ساله ديابت بايد مشکلات مربوط به آسيب ناشي از ديابت و نيز مشکلات مربوط به افزايش سن را بپذيرند .

يکي از مشکلات ديابت در افراد مسن آن است که شخص ممکن است مبتلا به بيماري ديگري نيز باشد که کنترل قند خون را مشکل تر سازد . به علاوه ممکن است بيمار به علت بالا بودن قند خون در طي چند سال قبل از تشخيص ،‌ دچار عوارض ديابت شود و اين عوارض در سنين کهنسالي بروز کند .

وضعيت سلامت افرادي که از کودکي مبتلا به ديابت بوده اند ، ممکن است در سنين بالا به دليل عوارض دراز مدت ديابت که در حال پيدايش هستند ،‌ رو به ضعف بگذارد .

اگر فرد ديابتي تحت مراقبت فردي مسؤول قرار گيرد و اگر بيمار همکاري خوبي داشته باشد ، امکان کنترل مناسب قند خون فراهم خواهد بود .

تشخيص ديابت در سالمندان
نشانه هاي بيماري ديابت در سالمندان کمتر از افراد کم سال مشهود است . سالمندان معمولاً دچار تشنگي شديد يا افزايش و تکرار ادرار نيم شوند . اما ممکن است بي حال و مريض احوال باشند و يا علي رغم اشتهاي طبيعي ، وزنشان به تدريج کم شود . از اين رو انجام آزمايش خون براي بررسي وجود قند خون بالا در افراد کهنسال ضروري است و بايد به عنوان جزئي از معاينه معمول آنها به شمار آيد زيرا در اين افراد ممکن است ماهها يا سالها پس از آسيب بافتي ناشي از افزايش قند خون ، ديابت تشخيص داده شود .

معيارهاي آزمايشگاهي تشخيص ديابت در سالمندان همچون ديگر گروههاي سني است ولي آنچه اهميت دارد توجه به احتمال وجود ديابت با علامتهاي باليني بسيار خفيف و غيراختصاصي و انجام بررسي هاي آزمايشگاهي لازم براي کشف آن است .

غلظت قند خون فرد سالمند ديابتي چگونه بايد باشد ؟
افت قند خون
در هر فرد مبتلا به ديابت ، قند خون بايد در محدوده طبيعي ( يعني ۱۱۰ - ۷۰ ميلي گرم در دسي ليتر ) باشد ولي افرادي که قند خون طبيعي دارند ،‌ بيش از افرادي که قند خون آنها بالاتر از محدوده طبيعي است ، در معرض افت قندخون هستند .

افراد جوان در مقايسه با سالمندان ، معمولاً حملات ناشي از افت قند خون را سريعتر شناسايي و درمان مي کنند . به دنبال افت قند خون ، تغييراتي در جريان خون مغز رخ مي دهد که ممکن است سرخرگ هاي سفت شده سالمندان نتوانند اين تغييرات را به راحتي بپذيرند . سالمندان ديابتي که تنها زندگي مي کنند ممکن است بر اثر افت قندخون زمين بخورند يا بي هوش شوند .

پايين افتادن قند خون موجب لرزيدن شخص و در نتيجه پايين آمدن دماي بدن نيز مي شود . در افراد سالمند ممکن است به دلايل مختلف ، بدون پايين آمدن قند خون نيز دماي بدن پايين بيايد .

نشانه هاي آغاز حمله افت قند خون
اغتشاش شعور يا فراموشي ،‌ رنگ پريدگي ،‌ تعريق ، تحريک پذيري و کندي چشمگير در ارائه واکنش ، از افت قند خون حکايت دارد .

در صورت مشاهده اين علامتها بايد سريعاً قند خون اندازه گيري شود . اگر نمي توانيد قند خون را اندازه بگيريد ، اندکي قند به بيمار بخورانيد و آثار آن را مشاهده کنيد .

انجام حرکات و فعاليتهايي که فرد به آنها عادت ندارد مي تواند به پايين افتادن قند خون کمک کند ، مثلاً در هواي آفتابي که معمولاً سالمندان علاقه به انجام کارهاي باغباني دارند ، ممکن است چنين حالتي رخ دهد .

توجه داشته باشيد که در هواي سرد ، خطر مضاعف افت قند خون و دماي بدن وجود دارد ، لذا در صورت امکان ، اين گونه مواقع نزد بستگان خود بمانيد تا هوا بهتر شود . فرد سالمند ممکن است خوردن يک وعده غذا را فراموش کند ، از اين رو بهتر است اوضاع را تحت نظر داشته باشيد .

زيادي قند خون
بالا بودن غلظت قند خون سبب بيماري و بروز مشکلات ذهني مي شود ولي عده اي از سالمندان سطوح فوق العاده بالاي قند خون را بدون داشتن شکايت چنداني به خوبي تحمل مي کنند .

علامتهاي بالا رفتن قند خون شامل تکرار ادرار يا بي اختياري در در دفع ادرار و تشنگي است . سالمندان به سهولت دچار کم آبي مي شوند زيرا ممکن است نتوانند مايعات کافي بنوشند تا ادرار زياد دفع شده را جبران کنند و به همين دليل به دنبال بالا رفتن قند خون ، خستگي ، خواب آلودگي ، گيجي و آشفتگي در آنها پديد مي آيد . يک عفونت ويروسي جزئي ممکن است سبب افزايش بيشتر در قند خون شود ، لذا اندازه گيري مرتب قند خون و اقدام لازم در صورت بالا بودن آن بسيار حائز اهميت است .

فرد سالمندي که تحت درمان با قرص هاي خوراکي پايين آورنده قند خون يا انسولين قرار دارد ، در صورت بروز مکرر هر يک از علامتهاي افت ،‌ازدياد و يا نوسان بيش از اندازه قند خون ، بايد به پزشک مراجعه کند .

درمان
قرص هاي خوراکي پايين آورنده قند خون

هشتاد تا نوددرصد افرادي که پس از ۶۰ سالگي ديابت آنها تشخيص داده مي شود ، بدون مصرف انسولين با موفقيت قابل درمان هستند ، اما بايد توجه داشت در مواقعي که واقعاً نياز به تزريق انسولين وجود دارد نبايد پزشک را تحت فشار قرار دهيد .

در صورتي که نگران فراموش کردن مصرف مرتب داروي خود هستيد ، قرص هاي لازم روزانه يا هفتگي را در ظرف خاصي که در دسترس بوده و در موارد نياز به آساني بتوان قرص را از آن خارج ساخت ، قرار دهيد .

هر چه سن بالاتر باشد ، احتمالاً داروي بيشتري بايد مصرف شود که اين داروها ممکن است با هم تداخل نيز داشته باشند . از اين رو بهتر است داروهاي خود را به پزشک نشان دهيد .



انسولين

بسياري از سالمندان خود آمپولهاي انسولين را تزريق و مقدار انسولين مورد نياز را تعيين مي کنند . با اين همه برخي سالمندان داراي مشکلات بينايي ، کند بودن حرکات و قوه درک هستند . اگر کشيدن انسولين به درون سرنگ يا تزريق آن براي فرد سالمند مشکل باشد ، بايد ساده ترين رژيم مؤثر انسولين براي وي تجويز شود . خشک بودن مفاصل ،‌ محل هاي تزريق انسولين را در افراد سالمند محدود مي کند .

اگر سالمند ديابتي قادر به کشيدن انسولين به داخل سرنگ و تزريق آن مي باشد . تنها مراقبت از دريافت انسولين مورد نياز روزانه کافي است . اگر سالمند به تنهايي قادر به تزريق انسولين نيست ، مقدار مورد نياز روزانه يا هفتگي بايد توسط پرستار يا فردي که از وي مراقبت مي کند داخل سرنگ کشيده شود و به صورت آماده در يخچال نگهداري گردد . البته توجه داشته باشيد در صورتي که لازم است تزريق انسولين NPH و رگولار ( کريستال ) در يک نوبت به صورت مخلوط انجام شود ، مخلوط اين دو را حداکثر تا ۱۵ دقيقه قبل از تزريق مي توان داخل سرنگ کشيد و نگهداري کرد .

اگر مقدار قند خون با يک بار تزريق در روز کنترل نمي شود و لازم است تزريق دو بار در روز انجام شود ، بايد سرنگ مربوط به هر نوبت مشخص باشد تا در زمان مناسب توسط بيمار تزريق گردد . اين کار همچنين به ما کمک خواهد کرد که از روي خالي شدن سرنگ مطمئن شويم که تزريق مربوطه انجام شده و بيمار آن را فراموش نکرده است .

مراقبت از سالمندان ديابتي

مراقبت هاي کلي

هر فرد سالمند بايد نوشته اي حاوي اطلاعات مربوط به بيماري فعلي ، قبلي و اعمال جراحي انجام شده ، داروهايي که مصرف مي کند يا نسبت به آنها حساسيت دارد را هميشه همراه داشته و به تمام پزشکاني که به ويژه در هنگام فوريت هاي پزشکي مراجعه مي کند (‌افراد مسن معمولاً به پزشکان متعددي مراجعه مي کنند ) ارائه دهد . توجه داشته باشيد که لازم است فرد ديابتي بيماري خود را به تمام کساني که نزد آنها مي رود ، يادرآوري کند .

عوارض ناشي از ديابت از جمله فوريت هاي مربوط به بالا يا پايين بودن قند خون نزد سالمندان ديابتي مشکل تر است . از اين رو بايد مراقبت خاص از آنها به عمل آيد تا از بروز اين عوارض جلوگيري شود .

توجه کنيد که سکته هاي قلبي در مبتلايان به ديابت ممکن است با درد زيادي همراه نباشد و حتي گاهي بدون علامت باشد ، از اين رو سالمندان نبايد بدون نظر پزشکان متخصص قلب و عروق ، ورزشها و فعاليتهاي بدني سنگين انجام دهند .

اگر از فرد سالمند ديابتي زمين گير شده مراقبت مي کنيد ،‌ پوست او را به ويژه در نواحي تحت فشار از آسيب ديدن حفظ نماييد و در مورد جلوگيري از ايجاد زخم بستر با پرستار يا پزشک مربوطه صحبت کنيد .

تميز نگه داشتن تمام قسمت هاي بدن بسيار اهميت دارد زيرا ميکروب مي تواند از راه ترک هاي کوچک پوست به داخل راه يافته و عفونت جدي ايجاد کند . افراد سالمند ممکن است به هنگام شستشو به کمک احتياج داشته باشند . امکان دارد پوست پس از شستشو خيلي خشک شود که مي توان پس از استحمام و شستشو با يک کرم ملايم و روغن مخصوص آن را چرب کرد .

يبوست مي تواند يکي از نشانه هاي افزايش قند خون باشد زيرا افزايش ادرار موجب کم آب شدن بدن و جذب اضافي مايعات از روده ها مي شود . با نوشيدن مايعات فراوان و کنترل قند خون مي توان مشکل يبوست را حل کرد .

عفونتهاي مجاري ادراري در زنان مسن و مبتلايان به ديابت شايع است . ممکن است بوي ناخوشايند و تند ادرار توجه شما را به اين عفونتها جلب کند . در اين موارد حتماً بيمار را براي دريافت داروي لازم نزد پزشک ببريد .

در صورت پيدايش تب ، حتماً به پزشک مراجعه کنيد .

اندازعه گيري مرتب قند خون و ثبت آن مانند هر فرد ديگري بسيار حائز اهميت است . آزمايش قند خون بهترين راهنما براي دانستن وضعيت قندخون بيمار است . اگر سالمندي نتواند قند خون خود را اندازه بگيرد ، بايد فرد ديگري اين کار را انجام دهد .

مراقبت از چشمها

بيشتر سالمندان به علت مشکلات بينايي که با بالا رفتن سن ايجاد مي شود ، عينک مي زنند ولي فرد مبتلا به ديابت هرگز نبايد نسبت به تغييرات بينايي خود بي توجه باشد و آنها را با مشکلات سالمندي و پيري ربط دهد .

مشاهده افزايش عوارض ناشي از آسيب بافيت در ديابت از جمله رتينوپاتي ( بيماري شبکيه چشم ) در افرادي که بيش از پنجاه سال از آغاز ابتلاي آنها به ديابت مي گذرد ، طبيعي مي باشد . هر کسي ممکن است در سنين بالا به آب مرواريد دچار شود ولي اين بيماري در ديابتي ها شايعتر است . تاري ديد نيز يکي از علامتهاي آب سياه ( گلوکوم : بالا رفتن فشار داخل چشم ) که درمان پذير مي باشد و در ديابتي ها شايعتر است . از ديگر علل تاري ديد در ديابتي ها بالا رفتن ميزان قند خون است .

هيچوقت قبل از معاينه مجدد توسط چشم پزشک ، اقدام به خريد عينک جديد نکنيد زيرا در اينصورت ممکن است پول خود را هدر داده باشيد .

فراموش نکنيد که حتي اگر هيچ شکايت و ناراحتي چشمي نداريد حداقل سالي يکبار براي معاينه دقيقه به چشم پزشک مراجعه کنيد .

مراقبت از پاها

زخم پا يکي از دلايل شايع بستري شدن سالمندان ديابتي در بيمارستان است . افراد مسن بايد هر روز پاهاي خود را بازبيني کنند و براي بازبيني دقيق مي توان از آينه و چراغ روميزي کمک گرفت . اگر سالمند به دليل خشکي بدن نمي تواند پاهاي خود را خوب وارسي کند ، بايد از فرد ديگري کمک بخواهد .

پاها بايد هر روز شسته و خشک و در صورت لزوم چرب شوند .

هر روز بايد جورابهاي تميز پوشيده شود .

ناخن هاي پا بايد صاف کوتاه گردند تا لبه هاي تيز نداشته باشند و هيچگاه از ته بريده نشوند .

اگر جريان خون پاها ضعيف شده است بايد در زمستان آنها را گرم نگه داشت . پوشيدن کفش و پوتينهايي که آستر پشمي يا کرکي دارند سودمند است .

همواره از پوشيدن کفش ، دمپايي يا جورابهاي تنگ خودداري شود .

در صورت مشاهده هر پديده غيرعادي در پاها بايد فوراً با پزشک متخصص تماس گرفت . علامتهاي خطر عبارتند از : سخت شدن پوست در قسمتي از کف پاها ،‌ وجود کرختي و بي حسي در قسمتي از پاها و چنگالي يا خميده شدن پاها .



تغذيه مناسب

تغيير عادات غذايي پس از هفتاد سال براي فرد دشوار است .

سعي کنيد عادات غذايي افراد سالمند ديابتي را يکباره تغيير ندهيد . شايد اعمال تغييرات لازم براي تمام جزئيات برنامه غذايي ، ۶ ماه طول بکشد .

بيسکويت هاي پرفيبر ساده را به جاي انواع قندي آنها استفاده کنيد .

پس از چند هفته ، مقدار اندکي سبوس گندم به غلات و دسرها اضافه کنيد .

سعي کنيد لوبياي بيشتري مصرف نماييد و گاهي سوپ عدس بخوريد . به تدريج سعي کنيد نان سفيد را از برنامه غذايي خود حذف و نان کامل را جايگزين آن کنيد .

درباره ميزان غذايي که مي خوريد دقت کنيد و آن را با مقدار غذاي مورد نيازتان تنظيم نماييد به گونه اي که وزن مطلوب خود را کسب کنيد و در همان وزن باقي بمانيد .

  
نویسنده : مريم ميلانی ; ساعت ۱٠:٠٠ ‎ق.ظ روز پنجشنبه ۳ بهمن ،۱۳۸۱