دندان و لثه

دکتر اريک شاپيرا دندانپزشک و سخنگوي آکادمي دندانپزشکي عمومي ميگويد: اعتقاد خوفناکي وجود دارد که از دست دادن دندان بخش غيرقابل اجتناب سالمندي است. سالها قبل در ايرلند و ساير کشورهاي اروپايي اين اعتقاد تا آن اندازه شايع بود که همه عروسها قبل از ازدواج دندانهاي خود را ميکشيدند تا شوهرشان مجبور به پرداخت هزينه دندانهاي آنان در طول زندگي نباشد. در آن زمان به سختي نسبت به کشيدن دندان هشدار داده ميشد. دندان پزشکان ميگويند: بالا رفتن سن تاثير ناچيزي روي بهداشت دندان دارد. دکتر شاپيرا ميگويد: اگر از دندان ها و لثه هاي خود مواظبت کنيد، و مرتب آنها را چک نماييد، قادر خواهيد بود دندانها را در طول عمر نگهداريد. او ميگويد: در حقيقت من بيمار ۹۸ ساله اي دارم که همه دندان هاي طبيعي خود را حفظ کرده است. دندانهايش بدون شک بسيار زيبا هستند.
عده اي از افراد که دندانهاي خود را از دست ميدهند و تعدادشان هم کم نيست، داراي دندان مصنوعي کامل بوده که يادگار دوران هاي قبلي است، اما بسياري از افراد هم دندانهاي طبيعي خود را حفظ ميکنند و در بزرگسالي و سالمندي از آنها استفاده مينمايند. دکتر استيون ک. شومان ميگويد: در سال ۱۹۶۰ تقريبا نيمي از آمريکاييان ۶۵ ساله و بالاتر بي دندان بودند و در اواسط دهه ۱۹۸۰ فقط يک سوم از سالمندان آمريکا دندان مصنوعي کامل داشتند. اما همين که جامعه پيشرفت حاصل کرد يک فرد آمريکايي توانست ۱۶ تا ۱۹ دندان از ۳۲ دندان طبيعي خود را در سالمندي (بالاي ۶۰ سال) حفظ نمايد.
بهترين راه مطمئن براي حفظ دندانها آن است که آنها را در روز دو دفعه مسواک کنيد و نخ بکشيد(
Floss) تا از سوراخ شدن آنها و پيوره لثه جلوگيري کرده باشيد. دکتر شومان ميگويد: اين دو عامل (سوراخ دندان و پيوره) دو علت اصلي از دست دادن دندانها در اشخاص مسن ميباشد.
دکتر شومان اضافه ميکند: حتي اگر در سالهاي سالمندي نسبت به بهداشت خود کم توجه باشيد، و به علت ناتوانايي هاي ناشي از آرتروز يا حمله قلبي بي توجه باشيد، معذالک هنوز دير نيست که نتوانيد دندان هاي خويش را حفظ کنيد. فقط بايستي در جستجوي يافتن راهي بود که از آن طريق به حال قبل برگشته و کارهاي معمولي را انجام دهيد. در زير مواردي ذکر ميشود که براي جلوگيري از سوراخ شدن دندانها و پيشگيري از پيدايش پيوره موثر ميباشند.
اولين اقدام
دکتر جفري استروس رئيس دندانپزشکي مرکز سالمندان دانشگاه کلورادو در دنور ميگويد: مسواکهاي الکتريکي مانند
Sonicare، Oral-B، يا Interplak، معمولا دندانها را بهتر از مسواکهاي دستي تميز ميکنند، بخصوص اگر در مسواک کردن و نخ کردن دندان مشکل مهارت داشته و نتوانيد به درستي دندانها را مسواک زده و نخ بکشيد. اين مسواکها دسته هاي بزرگتري داشته که بهتر ميتوان آن ها را در دست گرفت، و ميتوانند لاي دندانها را تقريبا به خوبي نخ کشي تميز کنند. البته نميگويم بهتر از نخ کشي کردن کار ميکنند. به هر صورت من به بيمارانم آنها را توصيه ميکنم.

راه هاي تدبيرآميز ديگر
مسواکها را تجهيز نماييد

دکتر استروس توصيه ميکند: اگر براي در دست گرفتن مسواک مشکل داريد، ورقه آلومينيومي (فويل) يا خمير مخصوص بستن دور شيشه هاي پنجره ها(زاماسکه) را به دور دسته مسواک قرار داده تا بتوانيد به راحتي دسته مسواک را در دست بگيريد. ورقه آلومينيومي يا خمير زاماسکه دسته را طبق دلخواه کلفت تر کرده و آن را براي در دست نگهداشتن مهيا ميسازد. يا اين که هر دو طرف گوي تنيس يا گوي دستي (
Handball) را سوراخ نماييد و سپس دسته مسواک را به داخل سوراخها فرو بريد. اين عمل موجب ميشود که مسواک راحت تر در دست قرار گيرد

روش مسواک زدن را به خاطر بسپاريد
دکتر شاپيرا ميگويد: گرچه ممکن است چند دهه از مسواک کردنتان گذشته باشد، معذالک به نظر ميرسد ذکر مواردي چند ضرورت داشته باشد.
ـ مسواک نرمي را انتخاب نماييد مگر اين که دکترتان مسواک نوع ديگري تجويز کند.
ـ زمان مسواک کردن به آينه نگاه کنيد. اين کار باعث ميشود دندانها را تميزتر بشوييد.
ـ مسواک را در زاويه ۴۵ درجه نسبت به خط لثه قرار داده و با حرکت هاي دوراني محل تميز کردن را ماساژ دهيد.
ـ مسواک را چهار يا پنج مرتبه با ملايمت و کوتاه کوتاه در قسمت جلو و پشت و سطح دندانها به جلو و عقب بکشيد.
ـ مسواک را به آهستگي در سطح داخلي دندانهاي جلو به طرف بالا و پايين بکشيد.
ـ براي پاک کردن باکتريهايي که موجب بوي بد دهان شده و روي زبان انباشته گرديده اند، زبان و لثه ها را مسواک کنيد.
زماني که شاخک هاي مسواک کهنه و فرسوده شود مسواک را عوض نماييد، که معمولا هر سه تا چهار ماه بايستي مسواک عوض شود.

با ملايمت مسواک نماييد
دکتر شاپيرا اخطار ميکند: دندانها را به روشي که کاسه ظرفشويي را پاک ميکنيد، تميز ننماييد. ساييدن مداوم دندانها با فشار، به ميناي دندان و لثه صدمه رسانده و ريشه دندان را در معرض عفونت و ساير مشکلات پزشکي قرار ميدهد. براي اين که آگاهي يابيد با چه فشاري ميتوان دندانها را تميز نمود، انگشت سبابه را بر کف دست گذاشته و ملايم فشار دهيد تا اين که پوست کف دست متمايل به رنگ سفيد شود. دکتر شاپيرا ميگويد: براي انجام اين کار لازم نيست که فشار زيادي وارد کنيد

مدت مسواک زني
بسياري از افراد کمتر از ۲۰ ثانيه به مسواک زدن خاتمه ميدهند. دکتر نيک راسو معاون آکادمي دندانپزشکي عمومي شيکاگو ميگويد: به سختي بتوان قبول کرد که مدت مزبور براي تميز کردن دندان کافي باشد. او توصيه ميکند: مدت مسواک زني بايستي بين دو تا سه دقيقه باشد. و اگر لازم باشد، براي تعيين زمان دقيق ميتوان از ساعت استفاده نمود و يا راديو را روشن نمود و به مدتي که يک آهنگ نواخته شود دندانها را مسواک کرد. دکتر شاپيرا ميگويد: بعضي از مسواکهاي الکتريکي داراي وقت نما هستند.

آدامس بجويد
دکتر شاپيرا ميگويد: آدامس بدون قند
Trident را جويده، يا آدامسي بجويد که با Baking Soda يا Hydrogen درست شده باشد مانند Biotene Gum يا از Arm and Hammer dental care استفاده کنيد.
(سه دفعه در روز و هر دفعه ۵ تا ۱۰ دقيقه) آدامسهاي مزبور کمک نموده، رسوبات گچي بيخ دندانها را کنترل ميکنند و از سوراخ شدن دندان ها جلوگيري مينمايند.

از خوردن پنير غفلت نورزيد
دکتر استروس ميگويد: بعد از غذا خوردن يک مشت بادام زميني يا در حدود ۳۰ گرم پنير چدر يا مقداري شيريني بخوريد تا اسيد داخل دهان که به دندانها و لثه صدمه ميزند خنثي شود.

از رژيم غذايي متعادل بهره گيريد
دکتر استروس ميگويد: خوراکي هايي که در استحکام بخشي به عضلات و استخوانها نقش دارند، نيز ميتوانند به دندانها استحکام بخشيده و موجب شوند که دندانها در برابر سوراخ شدن مقاومت کنند. در سالمندان سوراخ شدن دندان بيش از آن چه که تصور ميرود رواج دارد. طبق بررسي هاي انجام شده ٪۶۸ از آمريکاييان بين ۶۵ و ۶۹ و بيش از ٪۷۰ از آنها که بالاي ۷۰ سال سن دارند، ريشه هاي دندانهاشان داراي سوراخ است.
بنابر اين بايستي از يک رژيم غذايي متعادل در روز استفاده نمود. رژيم مورد اشاره شامل خوردن ۶ تا ۱۱ نوبت نان، سريال يا پستا؛ ۳ تا ۵ نوبت سبزيجات؛ ۲ تا ۴ نوبت ميوه جات، ۲ تا ۳ نوبت ماست، شير، و ساير محصولات لبني؛ و ۲ تا ۳ نوبت ماهي، و آجيل؛ ميگردد.

خيلي شيرين نباشيد
دکتر شاپيرا ميگويد: مصرف شکلات و ساير شيرينها را کاهش دهيد. به خاطر بسپاريد، هر دفعه که شيريني بخوريد، باکتري هاي مضر دندان ها و دهان به مدت ۲۰ دقيقه در دهان اسيد توليد ميکنند. اين اسيد است که موجب سوراخ شدن دندانها ميگردد.
دکتر شاپيرا ميگويد: خوردن غذاهايي مانند گردو، بادام، بادام زميني(پينات)، ذرت بو داده، ميوه هاي خشک، سبزيجات و نوشيدن مايعات بدون شکر، از سوراخ شدن دندانها جلوگيري ميکنند. اگر اصرار داريد شيريني بخوريد، فقط در روز يک دفعه پس از صرف ناهار ميل کنيد. و به خاطر داشته باشيد که فورا پس از خوردن شيريني دندانها را مسواک بزنيد تا دهان را از باکتري و اسيد تميز نماييد.

دهان را به خوبي بشوييد
قبل از رفتن به رختخواب دهان خود را به مدت ۳۰ ثانيه با
Viadent يا Biotene شسته و غرغره کنيد، و يا اين که آن را با Fluorigard يا ACT که داراي Fluoride هستند بشوييد. دکتر شاپيرا ميگويد: اين دو ماده از سوراخ شدن دندان جلوگيري کرده و جرمها و باکتري هاي مضر را از لثه ها دور ميسازند. بعد از شستن دهان با ماده فلورايد لااقل ۳۰ ثانيه از هيچ نوع مايعي استفاده ننماييد، تا فلورايد بتواند به خوبي جذب سطح دندانها گردد.
به لثه ها ماساژ چرخشي بدهيد
دکتر شومان يادآور ميگردد: نخ کشيدن دندانها در هر سني از اهميت برخوردار ميباشد. بنابر اين اگر ميتوانيد لااقل روزي يک نوبت دندانها را نخ بکشيد.
۱ـ ۱۸ اينچ از نخ دندان(
Floss) را از بسته نخ جدا کرده و بخش عمده آن را به دور انگشت وسطي بپيچيد.
۲ـ بقيه نخ را دور انگشت وسطي دست ديگر بپيچيد. اين انگشت نخ را به طرف بالا کشيده و جرمهاي لاي دندان را در ميآورد.
۳ـ نخ را محکم بين شست و انگشتان نگهداريد و به آرامي نخ را به دندانها بماليد. هرگز نخ را با سرعت به لثه ها فرو نبريد.
۴ـ همين که نخ به لثه رسيد، آن را به شکل حرف
C در برابر دندان انحنا دهيد، و به آرامي آن را بين دندانها و لثه حرکت دهيد.
۵ـ نخ را در برابر دندان محکم نگه داشته و به آرامي به يک دندان بماليد، و در حالي که نخ را از لثه دور نگهداشته ايد آن را به بالا و پايين بکشيد.
۶ـ با همين روش بقيه دندانها را هم تميز کنيد، بخش پشت دندان عقب را فراموش ننماييد و اگر دندان مصنوعي پل(
Bridge) داريد، دور و اطراف آن را خوب نخ بکشيد.
دکتر استروس ميگويد: چنان چه مهارت نداشته و نميتوانيد دندانها را خوب نخ بکشيد، از مسواکي استفاده نماييد که بتواند جانشين نخ کشي شود(
Proxy Brush) استفاده از اين مسواکهاي ظريف نه چندان گران قيمت براي بسياري از سالمندان آسانتر است و بين دندانها را به خوبي نخ تميز ميکند.
از خانه خارج شده و اطراف محل سکونت به گردش بپردازيد
دکتر رسو ميگويد: بدون داشتن تماس روزانه با ديگران، انگيزه مسواک زدن و نخ کشيدن را از دست خواهيد داد. اين موضوع بخصوص براي سالمنداني که به تازگي همسر خود را از دست داده اند و يا اين که به جامعه ديگري وارد شده اند صدق ميکند. کار نيمه وقتي دست و پا کنيد، در مکان هاي مذهبي خود يا سازمانهاي عام المنفعه به طور داوطلبانه به کار مشغول شويد. دکتر رسو اضافه ميکند: لااقل در روز يک مرتبه از خانه خارج شويد. اين عمل شما را تشويق ميکند تا بهداشت خوبي داشته باشيد.
از خوردن مشروبات الکلي پرهيز نماييد
دکتر شاپيرا ميگويد: الکل دهان را خشک نموده و بيماري لثه و همچنين از دست دادن دندان را افزايش ميدهد. اگر به خوردن الکل عادت داريد روزانه بيش از ۳۵۰ گرم آب جو، يا ۱۲۰ گرم شراب، و يا ۳۰ گرم عرق و مشابه آن را مصرف ننماييد.
از کشيدن سيگار اجتناب ورزيد
دکتر اليزابت کرال متخصص بيماريهاي مسري و دانشيار دانشکده پزشکي دانشگاه بوستن ميگويد: افراد بالاي ۶۰ سال که به سيگار کشيدن ادامه ميدهند دو برابر اشخاص غير سيگاري مستعد به از دست دادن دندان ميگردند.
سيگار کشيدن موجب پوکي استخوان شده، پايه دندانها را ضعيف کرده و بيماري لثه را افزايش ميدهد.
طبق نظر موسسه ملي تحقيقاتي بخش دندان آمريکا، معتادان به سيگار پنج برابر افراد غير سيگاري به بيماري لثه مبتلا ميشوند.
به علاوه، سيگار کشيدن و تنباکو جويدن، دندانها را لکه دار ميکند. اين لکه ها محل بسيار خوبي براي زندگي اجرام گچي دندان بوده و موجب سوراخ شدن دندان شده، بيماري پيوره را تشديد مينمايد.
نقش دندان پزشک را ايفا ننماييد
برخي از فروشگاه هاي دارويي وسائلي شبيه
Scaler «وسيله اي که دندان پزشک جرمها و گچ دندان را با آن ميگيرد» به فروش ميرسانند. دکتر هاسائر ميگويد: هر چند که اين وسايل وسوسه کننده هستند، اما بگذاريد در همان ويترين داروخانه بمانند.
او اضافه ميکند: افرادي که از اين وسايل استفاده نموده و دندان هاي پيشين خود را با آنها شکسته و خرد کرده بودند، به من مراجعه مينمودند. من بيماراني را ويزيت کرده ام که با اين وسايل قصد داشتند ريشه دندان را تميز کنند، ولي ميناي دندانهاي پايين را از بين برده بودند. دکتر هاسائر ميگويد: بخصوص استفاده از اين وسايل به وسيله شخص سالمند دور از عقل ميباشد، زيرا او آموزش مناسب براي انجام اين کار نديده و يا مهارت استفاده از اين وسايل را به خوبي ندارد، زيرا فرد ميتواند اين وسيله را بخرد و با بي توجهي روي جرم گچي زير لثه محکم فشار آورد و موجب عفونت شديد دندان گردد. او توصيه مينمايد: به جاي اين که سعي کنيد خودتان دندانها را تميز نماييد، هر سال دو نوبت آنها را به وسيله دندانپزشک مورد معاينه قرار دهيد.

چه زماني بايستي به دندانپزشک مراجعه نمود؟
آمريکاييان سالمند بايد لااقل سالي دو مرتبه منظما دندانها را چک کنند و در موارد زير بايستي به دندانپزشک مراجعه نمايند.
ـ دندان لق (شل) و يا جدا شده باشد.
ـ لثه ها حساس شده و تورم پيدا کرده باشند.
ـ لثه ها از دندان جدا شده باشند.
ـ در زمان مسواک کردن يا نخ کشيدن خون ريزي داشته و يا بدون دليل خون ريزي آغاز شده باشد.
ـ در دهان بوي بد ايجاد شده باشد.
ـ بين دندانها و لثه چرک ديده شود.
ـ ملاحظه تغيير نظم در دندانها به هنگام گاز زدن غذا.
ـ تغييراتي در قالب دهان مثلا بودن دندان هاي مصنوعي.
ـ ملاحظه زخم غير قابل بهبودي در دهان.

داروها را تحت نظارت داشته باشيد
دکتر اريک شاپيرا ميگويد: تعدادي از داروهاي غيرنسخه اي موجود در کانتر داروخانه ها به طور غيرمستقيم در از بين بردن دندان و خرابي لثه سهم دارند. در واقع، بيش از ۴۰۰ دارو شناخته شده که در از بين بردن بزاق دخالت دارند. دهاني که بزاق نداشته باشد محل رشد محل رشد و نمو باکتريها ميگردد، و به اين ترتيب دندانها و لثه ها صدمه ميبينند. اگر ترديد داريد که داروهاي مصرفي تان باعث توليد مشکلات دندانها و لثه شده اند، با پزشک يا داروسازتان صحبت کنيد. داروهايي که موجب از بين رفتن دندانهاي سالمندان ميشوند به شرح زيراند:
ـ آسپرين، استامينوفن، و ساير آرامبخش هاي غيرنسخه اي کانتر داروخانه ها
ـ نيتروگليسيرين (
Nitrostat) و ساير داروهايي که براي تسکين بخشي آنژين(درد سينه مرتبط با قلب) به مصرف ميرسند.
ـ
Calcium Channel Blocker ها مانند Verapamil(Calan)، که براي مداواي طپش نامنظم قلب به مصرف ميرسند.
ـ ضد افسردگي هاي
Tricyclic مانند Amitriptyline(Elavil)
ـ داروهاي معالج فشار بالاي خون مانند
Prasosin (Minipress) يا Propanolol(ايندرال)
ـ ادرارآورهايي نظير
Eurosemide(Lasix) يا Chlorothiazaide (Duril)

منبع:شهروند

  
نویسنده : مريم ميلانی ; ساعت ٤:٥۳ ‎ب.ظ روز چهارشنبه ۱ امرداد ،۱۳۸٢